Waarom digitaliseren van beleid leidt tot slimmere beslissingen
“Als je 100% vertrouwt op data, neem je slimmere beslissingen.” (Interview met Loet Visschers)
28 augustus 2018 

“Als je 100% vertrouwt op data, neem je slimmere beslissingen.” (Interview met Loet Visschers)

Digitaliseren staat hoog op de agenda van veel overheidsorganisaties. Even rustig de mogelijkheden inventariseren is er niet bij. Je moet direct instappen, anders mis je de boot. Loet Visschers is Programmamanager Digitalisering bij de Provincie Noord-Brabant. Deze provincie is de kapitein van het schip en al een tijd hard op weg met het digitaliseren van de organisatie.

Download ons e-boek voor succesvolle beleidsmakers (PDF)

In dit interview spreekt Loet met Wietske Duzijn van de Beleidsexpert over de volgende onderwerpen:

“Er is geen tijd om het wiel uit te vinden”

Digitalisering is volgens Loet een typisch onderwerp waarvan iedereen voelt dat er iets mee moet gebeuren: “Wij hebben als provincie gezegd: laten we eens verkennen wat er eigenlijk allemaal te koop is in de wereld,” vertelt Loet. “Europa is er mee bezig, Het Rijk is er mee bezig, wij zijn er mee bezig. Iedereen is het wiel aan het uitvinden, maar eigenlijk heb je daar helemaal geen tijd voor, want het gaat zo razendsnel.”

Loet vertelt dat ze bij de provincie Noord-Brabant traditioneel gezien altijd eerst een strategische notitie maken, dan een uitvoeringsprogramma en dat ze dan pas projecten gaan draaien. Dat gaat met digitalisering wel anders: “Als je dat zo traditioneel oppakt, kom je echt tijd te kort. Onder het motto ‘denken en doen tegelijkertijd’, hebben we verkend wat er op dit moment eigenlijk allemaal speelt in de wereld, in Europa, in Nederland en hier. Ook hebben we gekeken hoe we daar als provincie op kunnen acteren.”

Een no-regret aanpak dus. Loet vertelt dat de Provincie Noord-Brabant die no-regret aanpak stuurt aan de hand van drie inhoudelijke lijnen en een vierde aanhangende lijn.

Fysiek en geestelijk ‘connected’

De eerste inhoudelijke lijn gaat over de fysieke connectie: er als provincie voor zorgen dat iedereen op een fatsoenlijke manier ‘connected’ is. Loet: “Nederland zit randvoorwaardelijk best goed qua infrastructuur. Maar we vinden dat ook de mensen in het buitengebied en de binnenstad recht hebben op een goede connectie.”

De tweede inhoudelijke lijn gaat over Nederland als kennis-infrastructuur: “Naast dat je fysiek connected bent, wil je eigenlijk dat iedereen ook geestelijk connected is,” zegt Loet. “Je wilt de kennis en kunde, de vaardigheden van digitalisering, voor jong en oud organiseren en daar ook opleidingen voor aanbieden. Dat is ook waarom wij de Jheronimus Academy of Data Science (JADS) hebben opgericht. Ook denken we aan zaken als virtual reality of artificial intelligence. Zo zorgen we dat iedereen ruim voldoende kennis en kunde heeft.”

Nederland is immers een kennisland, dus als je daarmee achterloopt kun je beter stoppen, vindt Loet.

Download ons e-boek voor succesvolle beleidsmakers (PDF)

Digitalisering vertalen naar de maatschappelijke opgave

Pas nadat je de twee hoofdtaken, een fysieke connectie en een geestelijke connectie op orde hebt, maak je volgens Loet de vertaalslag naar de maatschappelijke opgave: “Je moet iedereen connectief en geestelijk kunnen bereiken, maar je doet het ook ergens voor. Dus hoe kunnen we digitalisering inzetten om slimmer ouder te worden? Om langer thuis te blijven wonen? Om fraudes tegen te gaan? Om slimmer te handhaven of toezicht te houden? Of om mobiliteit slimmer te maken?”

Bij al die voorbeelden zet de Provincie Noord-Brabant digitalisering in. Volgens Loet draait het erom dat je de dingen die je als beleidsorganisatie al sinds jaar en dag doet, door middel van digitalisering slimmer te doen: “Kortom: hoe kun je het leven wat makkelijker en aangenamer maken via digitalisering?”

Fit For Future: een overheidsorganisatie digitaliseren

De vierde en laatste lijn, draait om de interne organisatie. Fit For Future, wordt dit bij de Provincie Noord-Brabant genoemd. Loet geeft toe dat overheidsorganisaties meestal niet vooroplopen als het gaat om digitale ontwikkelingen: “Wij dus ook niet. En als je predikt dat alles digitaler moet, dat er een betere digitale infrastructuur moet zijn en dat de maatschappelijke opgave digitaal opgepakt moet worden, zul je op z’n minst zelf ook een beetje mee moeten.”

Anders ben en blijf je gewoon een oubollige organisatie.

Download ons e-boek voor succesvolle beleidsmakers (PDF)

Met een klein team werken aan digitalisering

Loet vertelt dat zijn team voor al die vier lijnen toonzettende projecten probeert te lanceren, die hen verder helpen: “Maar we kunnen echt niet alles naar ons toe trekken, we hebben maar een team van vier man. Dat is ook expres zo gedaan, zodat we niet alles oppakken, maar juist de opgaven die toch al georganiseerd worden verder helpen.”

En waar doet het team van Loet dat mee?

“We hadden bij de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij 50 miljoen euro neergelegd om het buitengebied te verglazen, het zogenoemde ‘breedbandfonds’. Echter kwamen we er al heel snel achter dat dat gewoon door de markt opgepakt werd. Ook het buitengebied. De markt verglaast het buitengebied dus al, daar was helemaal geen overheidsfinanciering voor nodig.”

“Toen hebben we dat fonds ontbonden en teruggehaald naar de provincie,” vervolgt Loet, “En dat gebruiken we nu voor projecten. We hebben nu nog 45 miljoen over. Provinciale Staten heeft vastgelegd dat we dat mogen inzetten voor digitaliseringsprojecten.”

Een faciliterende rol bij digitalisering

Loet is nu samen met zijn kleine team bezig om interessante projecten, bewegingen en onderzoeken te identificeren. Veel kennis wordt verzameld in datahubs, zodat niet iedereen opnieuw het wiel hoeft uit te vinden. Loet: “Denk aan de landbouwsector, waarin veel gerobotiseerd wordt, en bijvoorbeeld al drones gebruikt worden. Daar kan iedereen van elkaar leren. En zo speelt de provincie ook een faciliterende rol.”

De overheid verbouwt immers geen aardappelen: “Maar we weten gewoon veel. We moeten het hebben van onze kennis. Daar is Nederland voorloper in. Dat gebeurt nu ook met Smart Mobility.”

Loet doelt op het SmartwayZ project, waarmee men van plan is de slimste corridor ter wereld maken. Een corridor is een rijksweg met gemeenten eraan. Loet vertelt enthousiast: “Alle kennis die wij in de automotive hebben opgedaan, passen we daar toe. Bijvoorbeeld dat de verlichting alleen aangaat als er auto’s rijden, of dat je vrachtwagens autonoom kunt laten rijden. Daar heb je echt digitalisering voor nodig.”

Download ons e-boek voor succesvolle beleidsmakers (PDF)

Het overgeven aan en interpreteren van data

Loet ziet vele kansen en uitdagingen bij overheden op het gebied van digitalisering: “Dat komt omdat we hier instituten hebben die echt wel weten hoe je met digitalisering omgaat. Momenteel gaat digitalisering alleen nog maar over papierloos werk en ICT. In de toekomst moet je echt je beleid gaan maken op basis van data. Dus 100% vertrouwen op data, en de menselijke interventie bijna ondergeschikt maken. Dan zul je waarschijnlijk slimmere beslissingen gaan nemen dan als je zelf maar interpreteert met een hele beperkte kennis.”

Volgens Loet ligt de uitdaging bij het je op termijn min of meer over geven aan data en die goed te interpreteren: “Giga-data wordt alleen maar meer. Hoe krijg je die data nu zodanig geïnterpreteerd dat je daar goede dingen mee doet. Dat is een hele belangrijke voor de overheid: hoe maak je een selectie van data om op basis daarvan beslissingen te nemen?”

“Wees niet doof en blind voor de gevaren van digitalisering”

“Een tweede uitdaging voor de overheid is dat wij van nature erg traditioneel zijn,” vervolgt Loet. “Dat is dikwijls ook onze kracht, dat we niet meegaan met de hype. Maar je ziet ook dat we veel beleidsvelden nog redelijk oubollig oppakken. Dus dan loop je altijd achter de feiten aan.”

En dat schiet natuurlijk niet op.

“Dus het is ook voor ons zelf een enorme impuls om op een andere manier te gaan werken. En dat is tegelijkertijd ook weer de bedreiging,” verzucht Loet.

Digitalisering is namelijk niet alleen een kans. Er is ook een minder leuke kant volgens Loet: “Je hebt nu al mensen die met hun ongeletterdheid niet goed mee kunnen komen in onze maatschappij. Dat wordt met de digitalisering alleen maar erger. En dan heb je nog cybersecurity en eigenaarschap van data. Grote bedrijven weten tegenwoordig meer van jou dan je zelf weet. Je moet van het begin af aan niet doof en blind zijn voor de gevaren en de risico’s van digitalisering.”

Download ons e-boek voor succesvolle beleidsmakers (PDF)

Nog veel winst te halen op het gebied van digitaliseren

Nu men bij de Provincie Noord-Brabant een aantal jaren ervaring heeft met digitaliseren, zijn er ook al een flink wat lessen geleerd. Loet geeft een voorbeeld: “Onze eerste ervaring was dat eigenlijk iedereen wel geïnteresseerd is in digitalisering. En dat ook iedereen weet dat het er is en dat het alleen maar belangrijker wordt. Maar er is een soort spanning: men weet vaak namelijk niet wat ze er mee moeten, hoe ze er mee om moeten gaan.”

En dat vindt Loet nog wel een ding.

“We hebben een onderzoek laten doen naar datamaturiteit. Je kon een score krijgen tussen de 1 en de 5, waarbij je met een score van 1 bij wijze van spreken nog in het Stenen Tijdperk leeft, en je je bij een score van 5 helemaal laat leiden door data. Wij scoorden tussen de 2 en de 3, en dan waren we nog een ‘slimme regio’.”

Er valt dus nog veel te verbeteren: “In de meeste industrietakken waarmee we ons geld moeten verdienen, gaat digitalisering vooral nog over ICT, papierloos werken, laptops hebben. Geld verdienen met data of je echt laten sturen door data, daar zijn we eigenlijk nog niet aan toe. Dat betekent dat er bij burgers, bedrijven en de samenleving nog heel veel te verdienen valt.”

Loet pleit er voor niet alleen als team of als provincie, maar samen met de hele maatschappij de goede uitdaging te vinden, waarbij digitalisering goed ingezet kan worden om de stap te maken die nodig is.

“Put your money where your mouth is”

Loet raadt andere lokale en regionale overheden aan nog harder aan de slag te gaan met digitalisering dan zij zelf doen: “En dat betekent niet per se dat er veel geld ingestopt moet worden. Het betekent wel dat je moet openstaan voor de ontwikkelingen. En ze mogen altijd aansluiten bij ons. Niet omdat wij de boventoon willen voeren, maar omdat wij er al wel een tijdje mee bezig zijn en misschien al wel een idee hebben van hoe het zou kunnen.”

Blijf vooral niet te lang in de ontkenningsfase,” vervolgt Loet. Maar dan moet er eerst nog wel wat veranderen, vindt hij: “In nieuwe regeerakkoorden van de gemeenten staat regelmatig iets over digitalisering, maar als je in de begroting kijkt zie je het woord digitalisering niet terug. ‘Put your money where your mouth is’, dat gebeurt nu overduidelijk nog niet.”

“De kosten gaan voor de baten uit,” beaamt Loet tot slot: “Je moet er wel iets in je begroting over zeggen om daarmee een sfeer in de organisatie te creëren zodat je er ook mee aan de gang kunt. Want het komt niet vanzelf, je moet echt gewoon je best doen als organisatie. Proactief, met woorden en daden, met geld. Het is een soort industriële revolutie, het gaat gebeuren, het gaat heel hard. Als je blijft zitten waar je zit, word je vergeten.”

Doe meer met De Beleidsexpert

  1. Download ons e-boek voor succesvolle beleidsmakers
  2. Bezoek onze seminars en trainingen
  3. Bekijk de voordelen van het lidmaatschap van De Beleidsexpert
Reactie plaatsen

Cookies